Onderlinge leningen vormen een steeds groter deel van de financieringsmogelijkheden in Frankrijk. Bij deze constructie kunnen twee particulieren een lening afsluiten zonder tussenkomst van een bank. Daarbij gelden specifieke juridische en fiscale regels.
Sinds november 2023 is het regelgevingslandschap voor platforms die kredietgevers en kredietnemers met elkaar in contact brengen veranderd. Toen trad het Europese statuut voor aanbieders van crowdfundingdiensten (PSFP) in werking. Dat verandert de uitgangspunten voor iedereen die deze vorm van financiering overweegt.
PSFP- en IFP-statuut: twee verschillende regelingen voor onderlinge leningen
Controleren of een platform geregistreerd is, blijft verstandig, maar is niet meer voldoende. Sinds het einde van de Europese overgangsperiode vallen platforms die rentedragende leningen aan commerciële projecten faciliteren onder het PSFP-statuut, dat op EU-niveau wordt gecontroleerd.
De Franse regeling voor bemiddelaars in crowdfunding (IFP) is niet verdwenen. Deze geldt voor activiteiten buiten het toepassingsgebied van de Europese regels, zoals renteloze leningen en niet-commerciële projecten. Wie via een platform geld wil uitlenen of lenen, moet dus nagaan of het vermelde statuut past bij de aangeboden activiteit. Het volstaat niet om alleen te controleren of er een registratienummer is.
Het directe gevolg: een PSFP-platform financiert projecten van bedrijven. Het regelt geen rechtstreekse leningen tussen twee particulieren voor persoonlijke doeleinden. Voor een lening tussen particulieren blijft het Burgerlijk Wetboek en het Franse algemene belastingwetboek van toepassing, met of zonder tussenpersoon. Wie de PAP-lening op Smart PAP bekijkt, ziet dezelfde aanpak van rechtstreeks contact tussen kredietnemer en kredietgever, die verschilt van crowdfunding in de wettelijke betekenis van het woord.
Leningscontract tussen particulieren: drempelbedragen die verplichtingen met zich meebrengen
Voor een lening van een klein bedrag schrijft de wet geen schriftelijk contract voor. Bij een geschil moeten de partijen echter wel bewijs leveren. Bij bedragen boven de 1.500 euro is een schriftelijk document verplicht om het bestaan van de lening aan te tonen. Er zijn twee mogelijkheden: een door beide partijen ondertekend leningscontract of een schuldbekentenis die alleen door de kredietnemer is ondertekend.
Een leningscontract biedt meer zekerheid. Het vermeldt het bedrag, de looptijd, het aflossingsschema en, indien van toepassing, de rente. Registratie bij een gerechtsdeurwaarder geeft het document een vaste datum, wat een eventuele invordering aanzienlijk vergemakkelijkt.
Belastingaangifte verplicht bij bedragen boven de 5.000 euro
Een andere drempel brengt een fiscale verplichting met zich mee: elke lening van meer dan 5.000 euro moet bij de belastingdienst worden aangegeven met het Cerfa-formulier 2062. Zowel de kredietnemer als de kredietgever moet dit doen. Het niet aangeven maakt de lening niet ongeldig, maar kan wel leiden tot een belastingaanslag achteraf.
De rente die de kredietgever ontvangt, is belastbaar als inkomen uit roerend vermogen. De afgesproken rente mag niet hoger zijn dan de geldende wettelijke maximumrente; anders kunnen strafrechtelijke sancties volgen.
- Minder dan 1.500 euro: een schriftelijk document is wettelijk niet verplicht, maar wordt sterk aanbevolen om te voorkomen dat de lening als schenking wordt aangemerkt
- Tussen 1.500 en 5.000 euro: een contract of schuldbekentenis is verplicht; een belastingaangifte is niet vereist
- Meer dan 5.000 euro: een schriftelijk document is verplicht en beide partijen moeten de lening aangeven met het Cerfa-formulier 2062
Een lening aanmerken als schenking: de fiscale valkuil bij een familielening
Dit is het risico dat bij onderlinge leningen het vaakst wordt onderschat. Een ouder die geld uitleent aan een kind zonder schriftelijk contract, aflossingsschema of bewijs van regelmatige terugbetalingen, loopt het risico dat de belastingdienst de transactie als een verkapte schenking beschouwt.
De financiële gevolgen van zo’n herkwalificatie kunnen veel hoger uitvallen dan het oorspronkelijke bedrag. In dat geval zijn schenkingsrechten verschuldigd, berekend volgens de geldende tarieven. Een schriftelijk contract met een nageleefd aflossingsschema biedt de beste bescherming tegen dit scenario.
Bij leningen van aanzienlijke omvang biedt een notariële akte extra zekerheid. Zo’n akte is uitvoerbaar: als de lening niet wordt terugbetaald, kan de kredietgever direct een beslagprocedure starten zonder eerst bij de rechtbank een executoriale titel te hoeven verkrijgen.
Platforms voor onderlinge leningen en oplichting: concrete waarschuwingssignalen
Oplichting met onderlinge leningen volgt vaak een vast patroon dat van geval tot geval vrijwel hetzelfde is.
- Een vermeende kredietgever neemt via sociale media of een forum contact op met de kredietnemer en biedt een zeer lage rente en geen inkomenseisen aan
- Voordat er geld wordt overgemaakt, vraagt de kredietgever om “administratiekosten”, “verzekeringskosten” of “notariskosten”, te betalen via een overschrijving of contant geldtransfer
- Zodra de kosten zijn ontvangen, verdwijnt de kredietgever zonder ook maar iets uit te lenen
Een legitieme kredietgever vraagt nooit om kosten voordat het geld wordt uitbetaald. Dit geldt zowel voor rechtstreekse leningen als voor platforms. Elk verzoek om vooraf te betalen is een onmiskenbaar waarschuwingssignaal voor oplichting.
Een logo op een website bewijst niets. Controleer vóór je iets onderneemt de officiële registers om na te gaan wat de werkelijke status van het platform is. Dat is een minimale voorzorgsmaatregel.
Rente en kredietnemersverzekering: wat de wet toestaat
Een onderlinge lening kan renteloos of tegen rente worden verstrekt. Als er rente wordt afgesproken, mag die niet hoger zijn dan de geldende wettelijke maximumrente. Een hogere rente kan leiden tot vervolging wegens woeker.
Anders dan bij de meeste banken, die een kredietnemersverzekering eisen voor een gewone lening, is zo’n verzekering bij deze constructie niet verplicht. De kredietnemer profiteert daardoor van lagere financieringskosten. Daar staat tegenover dat de kredietgever alleen het risico draagt dat de lening niet wordt terugbetaald als de kredietnemer overlijdt of arbeidsongeschikt raakt.
Bij hoge bedragen is het verstandig een overlijdens- en invaliditeitsverzekering af te sluiten ten gunste van de kredietgever. De kosten zijn doorgaans lager dan bij een bank en de partijen kunnen de voorwaarden vrij met elkaar afspreken.
De flexibiliteit van onderlinge leningen, zowel wat betreft de aflossingsvoorwaarden als de rente, is afhankelijk van één voorwaarde: leg elke stap schriftelijk vast. Een zorgvuldig opgesteld contract en een tijdig ingediende belastingaangifte maken het verschil tussen een minnelijke regeling en een kostbaar geschil.
